ARUSHA: Waziri Mkuu wa Tanzania ametishia kuwaweka kwenye orodha nyeusi wakandarasi wanaoshindwa kuwalipa wakandarasi wadogo na vibarua katika miradi inayofadhiliwa na serikali, ikiashiria
msimamo mkali kuhusu uzingatiaji wa sheria za kazi katikati ya kasi kubwa ya ujenzi wa
miundombinu ya umma.
Dkt. Mwigulu Nchemba alitoa onyo hilo mjini Arusha wakati akiweka jiwe la msingi la jengo jipya
la bweni la wanafunzi katika Taasisi ya Afrika ya Sayansi na Teknolojia ya Nelson Mandela
(NM-AIST). Matamshi yake yalichochewa na lalamiko la hadhara kutoka kwa kijana mmoja
aliyesema kuwa hajalipwa kwa kazi ya ujenzi aliyofanya katika hosteli hiyo.
“Nitazungumza na Mwanasheria Mkuu wa Serikali ili wakandarasi wanaoshindwa kuwalipa
wakandarasi wadogo na vibarua katika miradi ya serikali wawekwe kwenye orodha nyeusi,”
Nchemba alisema, akiashiria kuwa kutolipa kunaweza kusababisha kuondolewa katika zabuni za
baadaye za serikali.
Hatua hiyo inakuja wakati Tanzania ikipanua matumizi ya umma kwenye miundombinu mikubwa
na elimu ya juu. Lakini Waziri Mkuu aliweka wazi kuwa miradi mikubwa haiwezi kufunika
mapungufu katika uwajibikaji wa msingi au utoaji wa huduma.
Aliwaelekeza wakurugenzi watendaji wa mamlaka za serikali za mitaa kuhakikisha kuwa, ndani ya
miezi sita ya kwanza ya mzunguko mpya wa bajeti, hakuna shule wala zahanati itakayoachwa bila
vyoo.
“Kama taifa lenye rasilimali na uchumi wa kati, hatupaswi kusikia kwamba shule au zahanati haina
vyoo,” alisema. “Baada ya miezi sita ya bajeti, sitaki kusikia ripoti kama hizo.”
Matamshi hayo yalisisitiza mvutano mpana katika mataifa yanayokua kwa kasi: kusawazisha
uwekezaji wa miradi mikubwa ya kitaifa na miundombinu muhimu ya kijamii. Nchemba alisema
haikubaliki kwa Tanzania kujenga moja ya reli za kisasa (SGR) ndefu zaidi barani Afrika wakati
wanafunzi wanapanga foleni kwa ajili ya mahitaji ya msingi ya usafi.
Pia aliitaka Wizara ya Elimu, Sayansi na Teknolojia kuhakikisha ukamilishaji wa haraka wa hosteli
ya NM-AIST, akijenga hoja kuwa taasisi hiyo lazima iimarishe nafasi yake kama kituo cha kikanda
cha utafiti wa hali ya juu na uvumbuzi.
Alisema katika uchumi wa dunia unaoendeshwa zaidi na teknolojia, Tanzania lazima izalishe wataalamu wenye uwezo wa kutoa suluhu za kisayansi kwa changamoto za kila siku na za kiviwanda.
Matumizi ya serikali katika elimu ya juu yameongezeka kwa kasi chini ya Rais Samia Suluhu
Hassan. Kulingana na Nchemba, bajeti ya mikopo ya wanafunzi imepanda kutoka shilingi bilioni
464 hadi zaidi ya bilioni 916, huku udahili ukikua kutoka wanafunzi 177,925 hadi 252,773.
Programu ya Samia Scholarship, ambayo inatoa ufadhili kamili badala ya mikopo, imekusudiwa
kukuza wahitimu wenye ufaulu wa juu waliojitolea kwa maendeleo ya taifa.
Waziri wa Elimu, Prof. Adolf Mkenda, alisema NM-AIST ilianzishwa wakati wa urais wa Jakaya
Kikwete ili kutoa mafunzo kwa wataalamu wa ngazi ya juu katika sayansi na teknolojia. Tofauti na
vyuo vikuu vingi katika kanda hiyo, chuo hiki kinajikita zaidi katika mafunzo ya uzamili na
uzamivu (Doctoral training).
Makamu wa Mkuu wa Chuo, Prof. Maulilio Kipanyula, alisema mradi huo wa hosteli wa shilingi
bilioni 7.9 utapanua uwezo wa malazi kutoka wanafunzi 279 hadi 459. Kati ya vyumba 184, vyumba
160 vimejitosheleza (self-contained), kukiwa na maeneo maalum kwa ajili ya wanawake wenye
watoto wachanga, walezi, na wanafunzi wenye mahitaji maalum hatua iliyoundwa kupanua fursa za
masomo ya juu ya kisayansi.
Huku udahili ukipanda kutoka wanafunzi 600 mwaka 2021/22 hadi 1,000 hivi sasa, viongozi wa
chuo wanasema uwekezaji zaidi katika watumishi, miundombinu, na biashara ya utafiti utakuwa
muhimu ili NM-AIST iweze kushindana kama kituo cha ubora barani katika teknolojia za kidijitali.
