DAR ES SALAAM — Masoko ya mitaji nchini Tanzania yanaendelea kuwa njia muhimu ya kujenga utajiri kwa wananchi wengi, huku mageuzi ya kiuchumi yakipanua upatikanaji wa huduma rasmi za kifedha na kuongeza ushiriki wa kaya katika uwekezaji.
Mifuko ya uwekezaji wa pamoja, ambayo hapo awali ilikuwa sekta ndogo, sasa imeanza kuchukua nafasi kubwa katika mabadiliko hayo, ikitoa bidhaa za uwekezaji zilizoandaliwa na kusimamiwa kitaalamu chini ya usimamizi wa mamlaka husika.
Thamani ya mali katika mifuko hiyo imefikia takribani shilingi trilioni 5, ikiakisi ongezeko la wawekezaji wadogo waliokuwa hawajashiriki katika masoko ya mitaji hapo awali, kwa mujibu wa takwimu za sekta.
Mkurugenzi Mtendaji wa Zan Securities, Raphael Masumbuko, alisema ukuaji huo unaonyesha mabadiliko mapana katika namna Watanzania wanavyoshiriki kwenye mali za kifedha.
Alisema mwenendo huo unaendana na dira ya muda mrefu ya taifa ya kujenga uchumi jumuishi na wenye ushindani kupitia njia mbalimbali za ufadhili.
Kwa sasa, Tanzania inalenga kupunguza utegemezi wa mikopo ya serikali na mikopo ya benki kwa kuelekeza akiba za ndani katika masoko ya mitaji, ambapo fedha zinaweza kuwekeza kwenye hati fungani za serikali, dhamana za kampuni na vyombo vingine vinavyozalisha mapato.
Mageuzi hayo ni sehemu ya ajenda pana ya maendeleo ya sekta ya fedha inayosimamiwa na Capital Markets and Securities Authority, yenye lengo la kuongeza ujumuishaji wa kifedha, kulinda wawekezaji wadogo na kuhamasisha uwekezaji wa muda mrefu.
Hatua hiyo inaendana pia na mipango ya taifa ikiwemo Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050 na mkakati wa kukuza uchumi unaoongozwa na sekta binafsi.
Mfano wa ukuaji huo ni Mfuko wa Timiza unaosimamiwa na Zan Securities, ambao umeonyesha ongezeko kubwa tangu ulipoanzishwa Julai 2024. Kutoka wawekezaji zaidi ya 200 mwanzoni, mfuko huo sasa una zaidi ya washiriki 10,000, ukichochewa na matumizi ya mifumo ya kidijitali inayorahisisha usajili na kupunguza vikwazo vya kuingia sokoni.
Hadi Aprili, thamani ya mali za mfuko huo ilikuwa takribani shilingi bilioni 33.6, ikiashiria kuongezeka kwa akiba na imani ya wawekezaji.
Kwa wawekezaji wengi wapya, malipo ya mara kwa mara — kama mgawanyo wa hivi karibuni wa shilingi 10 kwa kila hisa — yanatoa uthibitisho wa faida zinazopatikana kupitia uwekezaji wa pamoja unaojumuisha dhamana za serikali, hati za kampuni na zana za soko la fedha.
Ukuaji wa mifuko hiyo unakuja wakati Tanzania inahitaji kufadhili ajenda kubwa ya maendeleo. Serikali inakadiria kuwa Mpango wa Nne wa Maendeleo wa Miaka Mitano utahitaji takribani shilingi trilioni 477, ambapo karibu asilimia 70 zinatarajiwa kutoka sekta binafsi, kwa mujibu wa Waziri wa Mipango, Kitila Mkumbo.
Hali hiyo inaongeza umuhimu wa mifumo inayoweza kukusanya akiba za ndani kwa kiwango kikubwa, ikiwemo mifuko ya uwekezaji wa pamoja na ubia kati ya sekta ya umma na binafsi.
Wataalamu wa uchumi wanasema ukuaji wa mifuko hiyo unasaidia kuunganisha kaya na uchumi mpana huku ukiimarisha masoko ya mitaji ya ndani.
Hata hivyo, wachambuzi wanaonya kuwa uendelevu wa ukuaji huo utategemea usimamizi madhubuti wa kanuni, elimu kwa wawekezaji na uwazi katika utoaji wa taarifa.
Kadri wawekezaji wadogo wanavyoendelea kuingia sokoni, uelewa wa hatari na faida utakuwa muhimu katika kudumisha imani kwenye mfumo.
Kwa ujumla, ongezeko la mifuko ya uwekezaji wa pamoja kutoka takribani shilingi trilioni 1.9 mwanzoni mwa mwaka 2024 hadi trilioni 5 kwa sasa linaashiria mabadiliko ya kimuundo katika sekta ya fedha ya Tanzania kuelekea mfumo jumuishi zaidi unaotegemea soko.
